Blog-1

De wijsheid van het systeem.

De wijsheid van het systeem

Eén van de mooiste begrippen uit het systemisch werk is voor mij: ‘je mag jezelf toestaan om niet te weten’. Dat is dan ook essentieel bij het begeleiden van familieopstellingen en organisatieopstellingen. En tegelijk uniek voor deze prachtige methode. We zijn nou eenmaal nogal verzot op kennis. ‘Kennis is macht’, is een bekend gezegde.

Bij persoonlijke problematiek wordt na uitgebreide vraagstelling een diagnose gesteld waarna de patiënt in het hokje van de DSM-5, dé classificatie voor psychische stoornissen, wordt geplaatst. De daarbij behorende behandeling wordt vervolgens gestart. Mensen met grote kennis van allerlei aandoeningen hebben er jaren over gedaan deze methode te ontwikkelen.

Bij organisatievraagstukken bestaat een dergelijke algemene systematiek niet, maar zijn er wel diverse methodes, theorieën, technieken en benaderingswijzen. Regelmatig verschijnt er iets nieuws, wat dan uitgebreid wordt toegepast en er zijn verschillende ‘klassiekers’. Ook hier zijn vele mensen dag in dag uit mee bezig.

Op zich helemaal niks mis mee, het werkt vaak uitstekend. Mens en organisatie zijn erbij gebaat. En uitgangspunt is steeds de menselijke analyse die de keuze maakt voor de oplossingsrichting en methode.

Revolutionair bij organisatieopstellingen was dus de insteek: ‘je hoeft niks te weten’. Nog steeds wordt nog wel eens argwanend naar gekeken en mee omgegaan. Het kan toch niet zo zijn dat al mijn opgebouwde kennis overbodig is? Nee, zeker niet. Het is uitermate nuttig om te kunnen begrijpen wat er gebeurt, om het uit kunnen leggen of verder mee te werken. Zelf ben ik ook bedrijfskundige en ik spreek dus de taal van mijn organisatie-cliënten, weet waar ze het over hebben.

Ik ben inmiddels afgestapt van het verzamelen van nog meer kennis over organisaties, organisatiekunde, methoden en technieken. Natuurlijk verdiep ik me nog wel in het systemisch werk, maar dat beperkt zich vooral tot het lezen van de vele (over het algemeen Duitstalige) beschrijvingen van opstellingen, de uitkomsten daarvan (voor die specifieke situatie) en de toepassingsmogelijkheden. Daarbij geldt steeds: de uitkomst / oplossing werkte voor deze specifieke  problematiek (persoon / organisatie). Het is alleen een antwoord op deze vraag / situatie en het is niet gezegd dat die voor een ander ook geldt. De ‘if – then’ systematiek gaat niet op. Het is elke keer weer open. Spannend en geruststellend. En hoe dat komt? De wijsheid zit in het systeem. Het systeem laat zien wat het antwoord is.

Systemisch werken is een oplossingsgerichte methode. Dat wil zeggen dat je uitzoomt naar de oplossing in plaats van inzoomt op het probleem. Dat geeft mogelijkheden. Alles kan en alles is open.  En de basis is het systeem. Van de cliënt, van de organisatie. Dat wordt ook wel ‘het wetend veld’ genoemd. Als je als begeleider in het systeem gaat kijken, het systeem opent, geeft dat de mogelijkheid dat de oplossing(srichting) zich openbaart. Dat kan alleen als je er volledig open voor staat en op geen enkel moment gaat interpreteren, analyseren, diagnosticeren, hypothese maken.

Je zegt tegen jezelf: ik weet het niet en je staat jezelf toe het niet te hoeven weten. Dat vereist enige vaardigheid. Maar die kun je ontwikkelen. Je maakt jezelf als het ware leeg, of, met andere woorden, je gaat naar ‘het lege midden’. Dat is een plaats waar alles kan zijn, alles mogelijk is. Zonder oordeel. Zonder mening. Je ontwikkelt het door een op zich tegenstrijdige beweging te maken. Je duikt niet de bibliotheek in om boeken te raadplegen of googled je helemaal suf. Maar zoekt de stilte op, in jezelf, of in de natuur. Gaat wandelen of mediteren. Of boven op een berg zitten staren in het oneindige niets. Daar is natuurlijk niet altijd ruimte voor bij je cliënt, maar het is een houding. Een insteek. Een vertrouwen ook. Een moment van stilte is snel genomen. Het kan even ongemakkelijk zijn maar levert zoveel op.

Een mooie oefening is om met iemand in gesprek te gaan en die (kort) iets te laten vertellen van wat er speelt. Je kunt luisteren, vragen stellen, analyseren en het erover hebben. Vervolgens sluit je je ogen en bent een minuut stil. Dan laat je de ander hetzelfde nog een keer vertellen zonder het gesprek aan te gaan en neemt alleen waar wat er in jou gebeurt. Misschien komt er een woord, of muziek, een film of de naam van een boek in je op. Een naam. Een lichamelijke sensatie of emotie. En het enige wat jij doet is dat aangeven. En het enige wat je gesprekspartner doet is ‘dankjewel’ zeggen. Dat laat je beide even bezinken en bespreek je na. Laat je verrassen. En verbazen.

In het verhaal heeft je cliënt het systeem geopend en door stil te zijn en alleen maar waar te nemen geef je De wijsheid van het systeemde mogelijkheid er een oplossing(srichting) te laten zijn.  Dat betekent niet dat er dan niks meer hoeft te gebeuren. In een opstelling of verdere begeleiding kun je daarmee aan de slag. Maar dan werk je met datgene waar het werkelijk om gaat. Wat zich heeft laten zien. Wat je hebt waargenomen. Wat je waarneemt is namelijk ‘waar’.  Wat je analyseert kan worden beperkt door jouw kennis. Sorry voor als je jarenlang hebt gestudeerd en het nu lijkt alsof dat onderuit wordt gehaald, maar een analyse hoeft niet waar te zijn. Gebruik je kennis natuurlijk (in organisaties) waar mogelijk om de oplossing te implementeren.  Maar ga steeds terug naar de wijsheid van het systeem. Wat zijn de gevolgen van de verandering. Check dat. Ga na of je nog op het juiste spoor zit. Of je nog steeds dienstbaar bent aan het systeem of aan iets (of iemand?) anders. Blijf zuiver en vertrouw.

De antwoorden bestaan al. Sta er open voor en mis ze niet.

Mijn volgende blog gaat over ‘systemisch verandermanagement’.

Boudewijn Lemstra

Reacties

  1. Zo herkenbaar Boudewijn. Ook ik had de nodige managementtheorieën en -modellen in mijn rugzak toen ik samen met jou in dit mooie werk werd ingewijd. En toen werd bevestigd dat elk model een vereenvoudigde versie van de werkelijkheid is, waarin dus ook veel weg wordt gelaten. En zo raak je nooit uitgeleerd. Niet zozeer in het zoeken naar die ene waarheid, maar in het ervaren van zoveel meer mogelijkheden. Steeds weer verrassend.

    Goede groet!
    Bas.

Laat wat van je horen

*